iBN-i FiRNAS VE TAKiPÇiLERi

Yunan mitolojisinde; İkarus ve babası Daedalus’un , balmumu ve kuş tüylerinden yaptıkları kanatlar ile uçtuklarından bahsedilir. Bu hikayeden beslenen kaç mucit, kuşları taklit ederek uçma hayali kurdu bilmiyoruz. Ama bildiğimiz birşey var ve o da ; 875 yılında İbn-i Firnas adında kendisinden emin bir Berberi İslam bilgini , bilimsel anlamda ilk uçma girişiminde bulunmuştur . Bu başarı ona , insanlık tarihinde uçan ilk insan olma onurunu kazandırdı.

Firnas 852 yılında , günümüzde İspanya’da bulunan Cordoba Ulu Camii’nin minaresinden başarısız bir uçuş yaparak yere çakılmıştır. Ancak 875 yılında yaptığı ikinci uçma girişimi başarıyla sonuçlanmıştır. Bir tepeden birkaç yüz metreden daha uzun bir uçuş gerçekleştirmiştir. İniş yaptıktan sonra her iki bacağını da kıran Firnas, düşmesinin nedenini sisteme bir kuyruk eklememesine bağlamıştır.

 

Görsel 1 : İspanya Cordoba Ulu Camii

 

Uluslararası Astronomi Birliği, bilime yaptığı katkılarından dolayı onurlandırmak için , 1976 yılında İbn-i Firnas’ın adını Ay yüzeyindeki kraterlerden birisine vermiştir.

Görsel 2 : Ay yüzeyindeki İbn-i Firnas krateri

Bu krateri Google Earth programında görmek için gerekli olan KML dosyasını buradan indirebilirsiniz : INDIR

www.goo.gl/vjm7Mq

Görsel 3 : Bağdat’ın kuzeyinde , İbn Firnas Havalimanı’na ait bir heykel

 

1793 yılında İspanya’da, Diego Marín benzer bir düşünceyi filizlendirmişse de bu düşünce gelişemeden bağnaz köylüler tarafından boğazlanmıştır. Marín, köyündeki tarlada çalışırken gördüğü kartallardan ilham alarak kanatlı bir alet yapmak ister. Kanat yapılarını inceler. Daha fazla kartal ve akbaba kanadı toplamak için özel tuzaklar kurar. Tüylerin ağırlığı, hacmi, boyutları ve bu kuşların vücutlarının ağırlığı ile ilgili hesaplamalar yapar. Altı yılın sonunda odun, demir, kumaş ve tüylerden yaptığı sistemle uçmaya karar verir. Kanatlarını çırparak çalışan sistem, yaklaşık 5 veya 6 m yüksekliğe ulaşır ve  Arandilla nehrini geçtikten sonra yere çakılır. Diego Marin, köyün delisi ilan edildikten sonra yaptığı şeytani çalışmalar köy meydanında yakılmıştır…

İslam’ın altınçağı denilen dönemin başlarında parlayan İbn-i Firnas’tan ilham alan birçok bilgin etkilenmiştir. Bunlardan birisi de İsmail bin Hammâd el-Cevherî ‘dir (öl. 1010)

El-Cevheri, tahtalardan yaptığı kanatları denemek için Nişabur’da bir camiinin damına çıkar ve aşağıda toplanan kalabalığa seslenir :

“Ey ahali benim yaptığım buluşu şimdiye kadar kimse yapmamıştır. Sizin gözlerinizin önünde şimdi uçacağım. Dünyada yapılacak en mühim şey göklere uçmaktır. Ben de onu yapacağım”

Bu kısa konuşmadan sonra kendisini boşluğa bırakır . Bir müddet uçtuktan sonra düşer ve ne yazık ki hayatını kaybeder.

Bu olaydan yaklaşık 622 yıl sonra 1632 ‘de , Hezârfen Ahmed Çelebi , kuş kanatlarına benzer bir sistem yaparak kendisini Galata Kulesi’nden boşluğa bırakmıştır. Yere indiğinde kendisini İstanbul Boğazı’nın karşı kıyısında bulur. Üsküdar’da Doğancılar adını taşıyan semte bir kuş gibi süzülerek inmiştir.

 

Görsel 4 : Hezarfen Ahmet Çelebi’nin uçuş anını tasvir eden çizim

 

El-Cevheri’nin bulgularını inceleyen ve öğrenen Çelebi’nin, kuşların uçuşunu incelediği ve uçuşundan önce hazırladığı kanatların dayanıklılık derecesini ölçmek için, o devirde çok büyük bir spor alanı olan İstanbul’daki Okmeydanı’nda dokuz deneme yaptığı bilinmektedir.

İbn Firnas’tan sonra uçmayı başarabilen ilk insan olduğu söylense de, bu uçuş hakkındaki belgeler şimdiye kadar sadece Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sindeki ifadesinden ibarettir :

“Rüzgâr şiddetinden kartal kanatları ile sekiz, dokuz kere havada pervaz ederek talim etmiştir. Sultan Murad Han Sarayburnu’nda Sinan Paşa Köşkü’nden temaşa ederken, Galata Kulesi’nin taa zirve-i belâsından lodos rüzgârı ile uçarak, Üsküdar’da Doğancılar meydanına inmiştir.

Bu olay Osmanlı Devleti’nde ve Avrupa’da büyük yankı buldu ve dönemin padişahı IV. Murad tarafından da beğenildi. Sonra Murad Han, kendisine bir kese altın ihsan ederek: “Bu adam pek havf edilecek (korkulacak) bir ademdir. Her ne murad ederse, elinden geliyor. Böyle kimselerin bekası caiz değil, ” diye Cezayir‘e sürmüştür. Orada merhum oldu.”

 

Görsel 5 : Lagari Hasan Çelebi’nin fırlatılış anını tasvir eden çizim

 

1632 yılında parlayan bir cevher olarak Lagâri Hasan Çelebi karşımıza çıkıyor. Roket adam olarak tabir edilen Lagari Hasan Çelebi hakkında ne yazık ki sadece Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde anlattıklarına dayanır.

Buna göre ;

  1. Murad’ın kızı Kaya Sultan’ın doğumu nedeniyle yapılan şenlikler sırasında 50 okka barut macunundan yedi kollu bir fişek icat etmiş, “Padişahım, seni hudâya ısmarladım, İsa peygamber ile konuşmaya gidiyorum” diyerek Sarayburnu’nda IV. Murad’ın huzurunda fişeğe binmiş, yardımcılarının fişeği ateşlemesiyle havaya yükselmiştir; havada iken yanındaki fişekleri ateşleyince denizin yüzü aydınlanmış, büyük fişeğinin barutu kalmayıp yere doğru düşerken de ellerindeki kartal kanatlarını açıp Sinan Paşa Köşkü önünde denize inmiştir. Oradan da yüzerek padişahın huzuruna gelmiş ve, “Padişahım, İsa peygamber sana selam etti” diyerek şaka yapmıştır. Sultan Murad bu başarısından ötürü onu sipahi yazdırmıştır. Yine Evliya Çelebi’nin belirttiğine göre daha sonra Lagâri, Kırım’a Selâmet Giray Han’ın yanına giderek orada vefat etmiştir.

Discovery Channel’da yayınlanan MythBusters adlı programın 11 Kasım 2009 tarihli “Crash and Burn” adlı bölümünde Lagâri’nin roketi konu alınmış, yapılan deneylerle durumun Evliya Çelebi’nin tarifine sıkı sıkıya bağlı olmadığı sonucuna varılmıştır.

Videoya şuradan bakabilirsiniz : https://www.discovery.com/tv-shows/mythbusters/videos/rocket-man

El-Cevheri’nin 1000 yıl öncesinden gönderdiği mesajda vurguladığı gibi Dünyada yapılacak en mühim şey göklere uçmaktır “

 

REFERANSLAR

http://www.muslimheritage.com/article/illustrious-names-heavens-arabic-and-islamic-names-moon-craters

https://www.vavel.com/es/historia/2018/02/12/877703-ibn-firnas-el-icaro-de-al-andalus.html

http://www.spanien-bilder.com/spanische_geschichte/flugpionier-aus-spanien/abbas-ibn-firnas.php

https://tr.wikipedia.org/

https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%C4%B0bn_Firnas_(krater)&params=6.8_N_122.3_E_globe:Moon_type:landmark

 

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir